Xolekalsiferol

Tərif

Xolekalsiferol (və ya kalsiol) heyvan orqanizmlərində xolesterindən sintez olunan və kalsiferollar qrupuna aid olan Vitamin D₃ formasıdır. O, xolesterin biosintezinin ara məhsulu olan 7-dehidroxolesterindən UV şüalarının təsiri ilə B-halqa parçalanması nəticəsində yaranır.

Biokimya

Xolekalsiferol ya qida vasitəsilə qəbul olunur, ya da dəridə UV-B şüalanması təsiri ilə 7-dehidroxolesterindən sintez edilir. Erqokalsiferol (Vitamin D₂) isə bitki mənşəli olan erqosteroldan əmələ gəlir və yalnız qida ilə qəbul edilir. Hər iki forma orqanizmdə eyni metabolik yolu keçir.

Metabolizm mərhələləri:

1. Qaraciyərdə hidroksilləşmə: 25-hidroksilaza fermenti vasitəsilə C₂₅ atomunda baş verir və nəticədə kalsidiol (25-hidroksixolekalsiferol) yaranır.
2. Böyrəklərdə hidroksilləşmə: 1α-hidroksilaza fermenti vasitəsilə baş verir və nəticədə kalsitriol (1,25-dihidroksixolekalsiferol) – vitamin D-nin hormonal aktiv forması əmələ gəlir.

Tənzimlənmə

1α-hidroksilaza aktivliyi paratiroid hormon (PTH) tərəfindən tənzimlənir:

• Kalsium çatışmazlığı → PTH artımı → kalsitriol sintezinin artması

Kalsitriol:

• bağırsaqda kalsium sorulmasını artırır
• sümükdən kalsium mobilizasiyasını artırır
• böyrəklərdə kalsium itirilməsini azaldır

Yüksək kalsium səviyyəsi → PTH azalması → ferment aktivliyinin azalması

Mənbə

Xolekalsiferol təbii şəkildə aşağıdakı qidalarda mövcuddur:

• qaraciyər yağları
• balıq
• toyuq yumurtası
• süd və süd məhsulları
• kərə yağı

Qida əlavəsi kimi preparatlar isə tablet, yumşaq kapsul və damcı formasında olur. 

Kliniki Əhəmiyyət 

Fizioloji vitamin D tələbatının ödənilmədiyi halda Vitamin D çatışmazlığı yaranır. Uşaqlarda bu çatışmazlıq raxit xəstəliyinin yaranmasına səbəb ola bilər.