Hantavirus infeksiyası
Gəmiricilərdən insanlara keçən və böyrək və ya ağciyər zədələnməsi ilə ağırlaşa bilən zoonoz virus xəstəliyi
Tərif
Hantavirus infeksiyası — əsasən gəmiricilər vasitəsilə insanlara keçən və müxtəlif ağırlıq dərəcəsində sistem xəstəlikləri törədən zoonoz virus infeksiyasıdır. Xəstəlik ən çox iki əsas klinik forma ilə özünü göstərir:
- Böyrək sindromu ilə gedən hemorragik qızdırma (HFRS — Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome)
- Hantavirus ağciyər sindromu (HPS/HCPS — Hantavirus Pulmonary Syndrome / Hantavirus Cardiopulmonary Syndrome)
Hantavirus infeksiyaları yüksək hərarət, damar keçiriciliyinin artması, kapilyar sızma sindromu, trombositopeniya və müxtəlif orqan zədələnmələri ilə xarakterizə olunur. Xəstəliyin ağırlığı yüngül qripəbənzər formalardan sürətlə inkişaf edən ağır respirator və ya böyrək çatışmazlığına qədər dəyişə bilər.
Yayılma mexanizmi
Hantaviruslar əsasən gəmiricilər vasitəsilə yayılır. Virus gəmiricilərin sidiyi, nəcisi və tüpürcəyi ilə ətraf mühitə düşür. Qurumuş ifrazatların toz halında havaya qalxması nəticəsində virus aerozol şəklində insanın tənəffüs yollarına daxil ola bilər.
Yoluxma ən çox:
- anbarların,
- zirzəmilərin,
- köhnə tikililərin,
- kənd təsərrüfatı sahələrinin təmizlənməsi zamanı baş verir.
Bundan əlavə, virus:
- çirklənmiş qida və su vasitəsilə,
- gəmirici dişləməsi nəticəsində,
- nadir hallarda isə birbaşa təmas yolu ilə ötürülə bilər.
İnsandan insana ötürülmə çox nadirdir. Bu hal əsasən Cənubi Amerikada Andes virusu ilə əlaqədar təsvir edilmişdir.
Tarixi məlumat
Hantavirus infeksiyalarına aid ilk geniş təsvirlər Koreya müharibəsi dövründə (1950–1953) aparılmışdır. Həmin dövrdə minlərlə əsgərdə yüksək hərarət, hemorragik əlamətlər və kəskin böyrək çatışmazlığı ilə gedən xəstəlik müşahidə olunmuşdur.
Sonradan xəstəliyin törədicisi Koreyada yerləşən Hantan River yaxınlığında tutulan gəmiricilərdən izolə edilmiş və virus “Hantaan virusu” adlandırılmışdır. Daha sonra eyni virus ailəsinə aid çoxsaylı digər hantaviruslar da aşkar edilmişdir.
1993-cü ildə isə ABŞ-da ağır respirator çatışmazlıqla gedən yeni hantavirus epidemiyası qeydə alınmış və bu forma hantavirus ağciyər sindromu kimi təsvir olunmuşdur.
Etiologiya və klassifikasiya
Hantaviruslar Negative-sense single-stranded RNA virus qrupuna aid RNT viruslarıdır və ənənəvi təsnifatda International Committee on Taxonomy of Viruses tərəfindən Bunyavirales dəstəsinə daxil edilir.
Virusun genomu 3 seqmentdən ibarətdir:
- S seqmenti
- M seqmenti
- L seqmenti
Bu seqmentlər virusun nukleokapsid zülallarını, qlikoproteinlərini, RNT-polimerazasını kodlaşdırır.
Hər hantavirus tipi adətən müəyyən bir gəmirici növü ilə əlaqəlidir. Gəmiricilər virusun təbii rezervuarı hesab olunur və əksər hallarda özləri xəstələnmir.
Epidemiologiya
Hantavirus infeksiyaları dünyanın müxtəlif bölgələrində müşahidə olunur. Xəstəliyin yayılması əsasən virus rezervuarı olan gəmiricilərin coğrafi yayılması ilə əlaqədardır.
Ən çox hallara:
- Çin
- Koreya
- Rusiya
- Balkan ölkələri
- Skandinaviya
- Şimali və Cənubi Amerika
ərazilərində rast gəlinir.
Avropada xüsusilə:
- Almaniya
- Finlandiya
- İsveç
- Sloveniya
endemik bölgələr hesab olunur.
Risk qruplarına aşağıdakı peşə sahibləri daxildir:
- kənd təsərrüfatı işçiləri
- meşə təsərrüfatı əməkdaşları
- ovçular
- hərbçilər
- anbar və zirzəmi təmizləyən şəxslər
- laboratoriya işçiləri
Yoluxmalar daha çox yaz və yay aylarında artır, çünki bu dövrdə insanların gəmiricilərlə təması yüksəlir.
Növlər
Hantaan virusu — əsasən Asiyada rast gəlinir və daha çox böyrək sindromu ilə gedən hemorragik qızdırma (HFRS) törədir.
Seoul virusu — dünyanın müxtəlif bölgələrində müşahidə oluna bilər və HFRS törədən hantaviruslardan biridir.
Puumala virusu — Avropada, xüsusilə Skandinaviya və Almaniyada geniş yayılmışdır. Adətən daha yüngül formalı HFRS ilə əlaqələndirilir.
Dobrava-Belgrade virusu — əsasən Balkan regionunda rast gəlinir və daha ağır klinik gedişlə xarakterizə olunur.
Sin Nombre virusu — Şimali Amerikada aşkar edilmişdir və əsasən hantavirus ağciyər sindromuna (HPS) səbəb olur.
Andes virusu — Cənubi Amerikada yayılmışdır və ağır hantavirus ağciyər sindromu törədə bilər. Bundan əlavə, nadir hallarda insandan insana ötürülməsi təsvir edilmiş hantaviruslardan biridir.
Hantavirus infeksiyası gəmiricilərdən insanlara keçə bilən virus xəstəliyidir. Siçan və digər gəmiricilər virusu sidik, nəcis və tüpürcəkləri ilə ətrafa yayırlar. Bu ifrazatlar quruduqda toz halına gəlir və insan nəfəs aldıqda həmin toz vasitəsilə virusa yoluxa bilər. Xəstəlik bəzən yüngül qızdırma və halsızlıqla keçir, bəzən isə böyrəklərə və ağciyərlərə ciddi zərər verə bilər.
- Hallin GW. Pathogenesis of hantavirus pulmonary syndrome. Reviews in Medical Virology. 1996;6(1):13–26.
- Jonsson CB, Figueiredo LTM, Vapalahti O. A Global Perspective on Hantavirus Ecology, Epidemiology, and Disease. Clinical Microbiology Reviews. 2010;23(2):412–441.
- Krüger DH, Figueiredo LTM, Song JW, Klempa B. Hantaviruses—globally emerging pathogens. Journal of Clinical Virology. 2015;64:128–136.
- MacNeil A, Nichol ST, Spiropoulou CF. Hantavirus pulmonary syndrome. Virus Research. 2011;162(1–2):138–147.
- Vaheri A, Strandin T, Hepojoki J, et al. Uncovering the mysteries of hantavirus infections. Nature Reviews Microbiology. 2013;11:539–550.
- World Health Organization (WHO)
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- Şəkil: Sİ
0 baxış, 0 bəyənmə 15-05-2026
