Baroreseptor refleksi

Tərif

Baroreseptor refleksi arterial qan təzyiqində baş verən qısamüddətli dəyişikliklərə qarşı orqanizmin sürətli kompensator cavabıdır. Refleks əsasən ürək fəaliyyəti və damar tonusunun tənzimlənməsi vasitəsilə arterial təzyiqin sabit saxlanmasına xidmət edir.

Fizioloji əsas

Baroreseptorlar damar divarının gərilməsini hiss edən mexanoreseptorlardır. Onların əsas yerləşmə sahələri:

• karotid sinus
• aorta qövsü

Arterial təzyiq yüksəldikdə damar divarı daha çox gərilir və baroreseptorların impuls tezliyi artır.

Mexanizm

Qan təzyiqi yüksəldikdə:

↑ arterial təzyiq → ↑ damar divarının gərilməsi → ↑ baroreseptor aktivliyi

İmpulslar:

• karotid sinusdan n. glossopharyngeus (IX)
• aorta qövsündən n. vagus (X)

vasitəsilə medulla oblongatada yerləşən nucleus tractus solitariusa ötürülür.

Nəticədə:

↑ parasimpatik aktivlik + ↓ simpatik aktivlik
Bu isə:

• ürək tezliyinin azalmasına
• kontraktiliyin azalmasına
• vazodilatasiyaya

və nəticədə arterial təzyiqin aşağı düşməsinə səbəb olur.

Qan təzyiqi azaldıqda isə əks mexanizm aktivləşir:

↓ baroreseptor aktivliyi → ↑ simpatik tonus → taxikardiya + ↑ kontraktilik + vazokonstriksiya → ↑ arterial təzyiq

Funksional əhəmiyyət

Baroreseptor refleksi xüsusilə bədən mövqeyinin qəfil dəyişməsi zamanı arterial təzyiqin qorunmasında vacibdir.

Məsələn, uzanmış vəziyyətdən ayağa qalxdıqda qanın bir hissəsi aşağı ətraflarda toplanır. Venoz qayıdış və arterial təzyiq müvəqqəti azalır. Baroreseptor refleksi simpatik aktivliyi artıraraq beyin perfuziyasının saxlanmasına kömək edir.

Klinik əhəmiyyət

Baroreseptor refleksinin pozulması ortostatik hipotenziya, başgicəllənmə və sinkopa səbəb ola bilər.

Yaşlı insanlarda, autonom neyropatiyada və bəzi antihipertenziv dərmanların istifadəsi zamanı barorefleks cavabı zəifləyə bilər.

Yadda saxla

Baroreseptor refleksi arterial qan təzyiqinin uzunmüddətli deyil, əsasən saniyələr və dəqiqələr ərzində qısamüddətli tənzimlənməsini təmin edir.